Komisja Europejska wydała rozporządzenie wykonawcze tymczasowo zawieszające zwolnienie z obowiązku wizowego dla obywateli Gruzji posiadających paszporty dyplomatyczne, służbowe i urzędowe. Dokument wszedł w życie 6 marca 2026 r. po publikacji w Dzienniku Urzędowym UE. Decyzja wynika z pogorszenia sytuacji politycznej w Gruzji, co podważa kryteria unijnego ruchu bezwizowego.
Ruch bezwizowy z Gruzją
Ruch bezwizowy między Unią Europejską a Gruzją wprowadzono 21 marca 2017 r. poprzez rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2017/372. Zwolnienie objęło obywateli Gruzji z paszportami biometrycznymi, umożliwiając pobyty krótkoterminowe do 90 dni w ciągu 180 dni w celach turystycznych, biznesowych, rodzinnych lub tranzytowych. Proces liberalizacji wizowej rozpoczął się w lutym 2013 r. od planu działania UE skierowanego do rządu tego państwa. Gruzja znalazła się w załączniku II rozporządzenia UE 2018/1806 jako jedno z państw zwolnionych z obowiązku wizowego.
Powody wprowadzenia zawieszenia
Rozporządzenie 2026/496 opiera się na art. 8e ust. 1 rozporządzenia UE 2018/1806, wskazując konkretne podstawy zawieszenia: brak spełnienia wymogów bezwizowych oraz pogorszenie stosunków zewnętrznych i naruszenia standardów międzynarodowych. Komisja Europejska w siódmym sprawozdaniu z 6 grudnia 2024 r. oraz ósmym z 19 grudnia 2025 r. monitorowała sytuację, stwierdzając regres w zakresie demokracji, praworządności i wolnościach podstawowych. „Gruzja nie spełnia już szczegółowych wymogów dotyczących zwolnienia z obowiązku wizowego, opartych na art. 1 rozporządzenia UE 2018/1806, m.in. w zakresie poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności” – podano w preambule dokumentu.
Więcej na temat: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2026/496.
Tło polityczne w Gruzji
W 2024 r. władze Gruzji przyjęły ustawę o tzw. przejrzystości wpływów zagranicznych.Przyjęcie tej regulacji nastąpiło „pomimo wielokrotnych apeli ze strony UE o powstrzymanie się od uchwalania przepisów sprzecznych z normami i wartościami UE” .
Komisja Wenecka podkreśliła, że ustawa wywołuje „poważne negatywne konsekwencje dla wolności zrzeszania się i wypowiedzi, prawa do prywatności i do udziału w sprawach publicznych”, a jej przepisy są niezgodne z wymogami legalności, konieczności i proporcjonalności wynikającymi z EKPC (Europejskiej Konwencji Praw Człowieka) oraz MPPOiP (Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych).
Kontrowersje wzbudził również pakiet legislacyjny dotyczący „wartości rodzinnych i ochrony małoletnich”, który – według Komisji Weneckiej – może „podsycić wrogie i stygmatyzujące nastawienie wobec osób LGBTQI” . W odpowiedzi na te działania Rada Europejska w kolejnych konkluzjach podkreślała, że przyjęte regulacje stanowią „regres” i wzywała władze Gruzji do „odwrócenia obecnego kierunku działań” oraz przeprowadzenia reform demokratycznych.
Proces ten wpisuje się w szerszy trend polityczny. Jak wskazuje PISM, rządzące ugrupowanie Gruzińskie Marzenie „konsekwentnie forsuje zmiany prawne w celu konsolidacji władzy”, co prowadzi do „antyzachodniego zwrotu w polityce zagranicznej Gruzji”.
Represje i protesty
Dodatkowym czynnikiem destabilizującym sytuację była decyzja władz z 28 listopada 2024 r. o wstrzymaniu dążeń do otwarcia negocjacji akcesyjnych z UE do 2028 r. Decyzja ta wywołała masowe protesty w wielu gruzińskich miastach.
Reakcja władz miała charakter represyjny – zastosowano „nieproporcjonalną siłę i brutalne metody, a także arbitralne aresztowania i złe traktowanie demonstrantów, polityków i dziennikarzy”. Równolegle dochodziło do systemowych działań ograniczających protesty. Jak wskazuje PISM, początkowo władze „pacyfikowały protesty (zatrzymano ok. 450 osób)”, a następnie „zaostrzyły przepisy wymierzone w demonstrantów”.
Krytykę wywołały także zmiany legislacyjne dotyczące zgromadzeń i wykroczeń. Komisja Wenecka zwróciła uwagę, że nowe regulacje zawierają „niejasne i szeroko zakrojone przepisy” oraz wprowadzają surowe sankcje, które mogą wywoływać „efekt mrożący dla wolności zgromadzeń i wypowiedzi”.
Wcześniejsze postanowienia Unii Europejskiej
27 stycznia 2025 r. Rada UE podjęła decyzję 2025/170 o częściowym zawieszeniu umowy o ułatwieniach wizowych z Gruzją, przywracając obowiązek wizowy dla posiadaczy paszportów dyplomatycznych, służbowych i urzędowych. W sprawozdaniu rozszerzeniowym z 4 listopada 2025 r. Komisja potwierdziła regres w demokracji, praworządności, niezależności sądów i prawach podstawowych, w tym represjach wobec opozycji i mediów oraz naruszeniach wyborczych. 16 stycznia 2026 r. KE poinformowała Parlament Europejski i Radę o konkretnych podstawach zawieszenia.
Zakres i skutki rozporządzenia
Zawieszenie na 12 miesięcy od 6 marca 2026 r. obejmuje posiadaczy paszportów dyplomatycznych, służbowych i urzędowych wydanych przez Gruzję. Przywracając tym samym obowiązek wizowy przy przekraczaniu granic zewnętrznych Schengen na pobyty do 90 dni. „Zwolnienie z obowiązku wizowego przewidziane w art. 4 ust. 1 rozporządzenia UE 2018/1806 zawiesza się na okres 12 miesięcy w odniesieniu do posiadaczy paszportów dyplomatycznych, służbowych i urzędowych wydanych przez Gruzję” – stanowi art. 1 rozporządzenia 2026/496. Posiadacze tych paszportów, którzy wjechali przed 6 marca 2026 r., mogą kontynuować pobyt oraz wyjechać bez wizy, z wyjątkiem przekraczania tymczasowych granic zewnętrznych (art. 2 ust. 2).
Fot. nagłówka: Slava Taukachou \ Unsplash
O autorze
Absolwentka stosunków międzynarodowych i studentka dziennikarstwa i medioznawstwa na Uniwersytecie Warszawskim. Najbardziej interesuje mnie polityka międzynarodowa, funkcjonowanie organizacji międzynarodowych, rola mediów w społeczeństwie oraz rola nowych technologii w kształtowaniu współczesnych procesów społecznych i politycznych.