COP30 odbył się w dniach 10–22 listopada w Belém. Szczyt przyniósł nowe deklaracje dotyczące ochrony lasów, walki z pożarami i wsparcia społecznego, lecz nie dostarczył najważniejszego – planu odejścia od paliw kopalnych.
Uczestnicy międzynarodowej konferencji klimatycznej COP30 w brazylijskim Belem przyjęli 22 listopada 2025 roku dokument porozumienia końcowego. Choć dokument apeluje o przyspieszenie działań w obronie klimatu, zabrakło w nim konkretnej strategii odejścia od paliw kopalnych, na którą liczyło wiele państw.
Podczas negocjacji, które trwały do 22 listopada i były dwukrotnie przerywane, co najmniej 80 państw domagało się wyraźnego planu redukcji wykorzystania paliw kopalnych. Gospodarze konferencji znaleźli kompromis, zapowiadając opublikowanie dwóch oddzielnych dokumentów: jeden dotyczący odejścia od paliw kopalnych, a drugi ochrony lasów, które jednak nie mają takiej samej wagi jak porozumienie końcowe.
Uczestnicy konferencji podkreślali, że mimo ograniczeń dokument kieruje państwa w dobrą stronę, kontynuując zobowiązania podjęte podczas COP28 w Dubaju w 2023 roku. Konferencja, w której bierze udział 194 państw, trwała od 10 listopada i zakończyła się 22 listopada.
Czym jest COP?
Konferencja Stron, znana pod skrótem COP (Conference of the Parties), jest najważniejszym corocznym forum wielostronnym poświęconym globalnej polityce klimatycznej. COP funkcjonuje w ramach Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC), która została otwarta do podpisu podczas Konferencji Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska i Rozwoju w Rio de Janeiro w 1992 roku. UNFCCC ustanowiła wielostronny system prawny mający na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych oraz wspieranie działań adaptacyjnych państw rozwijających się, zgodnie z zasadą „wspólnej, lecz zróżnicowanej odpowiedzialności”.
COP to ciało decyzyjne odpowiedzialne za monitorowanie i wdrażanie zobowiązań przyjętych przez państwa-sygnatariuszy Konwencji. Obecnie w UNFCCC uczestniczy 198 państw, co czyni COP jednym z największych wielostronnych organów w systemie ONZ.
Konferencje COP odbywają się corocznie, zwykle w listopadzie lub grudniu, gromadząc światowych liderów, delegacje państwowe oraz obserwatorów międzynarodowych organizacji, w tym pozarządowych. W trakcie obrad omawiane są najważniejsze kwestie klimatyczne, takie jak redukcja emisji gazów cieplarnianych (mitigation), adaptacja do zmian klimatu, finansowanie działań klimatycznych, technologie i budowanie zdolności państw do reagowania na kryzys klimatyczny.
Co ustalono na COP30 – dokumenty szczytu klimatycznego w Belém
Podczas szczytu klimatycznego COP30 w brazylijskim Belém jednym z ogłoszeń było powołanie do życia Tropical Forest Forever Facility (TFFF). Inicjatywa została zaprezentowana podczas szczytu 6 listopada i ma na celu zmianę w finansowaniu ochrony przyrody. TFFF „to inicjatywa mająca na celu wspieranie ochrony i powiększania obszarów lasów tropikalnych poprzez dokonywanie corocznych płatności na rzecz krajów, w których lasy tropikalne są utrzymywane”. Projekt Tropical Forests Forever Facility (TFFF) został stworzony z myślą o tym, że państwa z lasami tropikalnymi potrzebują wyraźnego, innowacyjnego wsparcia, aby mogły je skutecznie chronić.
Kolejnym dokumentem przyjętym podczas COP30 w Belém był Apel do Działania na rzecz Zintegrowanego Zarządzania Pożarami i Odporności na Pożary Lasów. Sygnatariusze zobowiązali się do zmiany w podejściu do walki z pożarami. Deklarując „wzmocnienie wspólnego zaangażowania na rzecz rozwijania Zintegrowanego Zarządzania Pożarami (IFM), rozumianego jako holistyczne i adaptacyjne podejście, które łączy naukę, politykę, tradycyjną wiedzę oraz nowoczesne technologie”. Co istotne, dokument wskazuje na konkretne narzędzia finansowe, które mają wspierać te działania, w tym Tropical Forest Forever Facility – TFFF.
Szczyt w Belém poszerzył również agendę klimatyczną o wymiar sprawiedliwości społecznej poprzez przyjęcie „Deklaracji z Belém w sprawie Zwalczania Rasizmu Środowiskowego” z 7 listopada. Dokument ten wyraźnie „uznaje, że globalny kryzys ekologiczny jest jednocześnie kryzysem sprawiedliwości rasowej”. Deklaracja stawia sobie za cel budowę międzynarodowej agendy współpracy na rzecz przezwyciężenia historycznych nierówności. Definiuje przy tym rasizm środowiskowy jako praktyki, które „skutkują nieproporcjonalną ekspozycją osób i społeczności, w tym ludności pochodzenia afrykańskiego, ludności rdzennej i społeczności lokalnych, na szkody środowiskowe i ryzyka klimatyczne”.
Z kolei w Belem Declaration on Hunger, Poverty, and Human-Centered Climate Action zostało podkreślone, że polityka klimatyczna musi być „human-centered”, czyli skupiona na człowieku. Państwa sygnatariusze podkreślają, że skutki globalnego ocieplenia nie rozkładają się równo. Jak czytamy we wstępie, „zmiany klimatyczne będą wpływać na całą ludzkość, ale ich skutki już teraz i w przyszłości będą głęboko nierówne”.
W pierwszej części deklaracji – „Make Social Protection a Foundation of Resilience” – państwa przyznają, że „prawie połowa światowej populacji nie ma dostępu do żadnych form ochrony socjalnej”, a jednocześnie to właśnie ci ludzie są „najbardziej narażeni na skutki zmian klimatu”. Oznacza to, że brak zabezpieczeń socjalnych sprawia, że powodzie, susze czy burze uderzają w nich najmocniej.
Dokument podkreśla również, że „inkluzywne systemy ochrony socjalnej są jedną z najskuteczniejszych strategii budowania odporności”. Z tego powodu kraje zobowiązały się rozwijać systemy pomocy tak, aby mogły reagować na nowe wyzwania klimatyczne. W deklaracji zapisano m.in. konieczność „rozszerzania systemów ochrony socjalnej i pomocy kryzysowej dostosowanych do zmian klimatu” oraz łączenia ich z „systemami wczesnego ostrzegania, przygotowaniem na katastrofy i działaniami wyprzedzającymi”. W praktyce chodzi o to, aby pomoc społeczna była powiązana ze służbami zdrowia, edukacją, systemami ostrzegania przed katastrofami oraz wsparciem odbudowy po klęskach żywiołowych. Deklaracja mówi wprost, że bez wzmocnienia ochrony socjalnej nie uda się zbudować prawdziwej odporności na skutki zmian klimatu.
Drugim mocnym akcentem Deklaracji jest zobowiązanie do realnego wsparcia małych producentów żywności. W części „Support Small-Scale Food Producers” podkreślono, że to oni są jednocześnie „kluczowi dla bezpieczeństwa żywnościowego” i jednocześnie „należą do grup najbardziej narażonych na skutki zmian klimatu”. Innymi słowy – bez rolników, rybaków, pasterzy czy lokalnych społeczności nie ma stabilnych dostaw żywności, a to właśnie oni najmocniej odczuwają skutki zmian klimatu.
Deklaracja wprowadza też system monitorowania postępów. W części „Tracking progress” zapisano siedem szczegółowych celów, które państwa będą śledzić. Obejmują one m.in. rozszerzenie ochrony socjalnej, większe finansowanie dla małych producentów żywności, a także inwestycje w badania nad odpornością klimatyczną. Dokument wzywa największe instytucje międzynarodowe, takie jak FAO, ILO, UNICEF, WHO, WMO i Bank Światowy, aby wspólnie ustaliły jasne punkty odniesienia i monitorowały postępy w siedmiu obszarach wskazanych w Deklaracji, tak by w 2028 roku ocenić pierwsze wyniki, a w 2030 przeprowadzić pełne podsumowanie.
Call of Belem for the Climate – kolejny dokument COP30 – dokument stwierdza, że „zmiana klimatu nie jest już zagrożeniem przyszłości. Jest tragedią teraźniejszości”. Prezydencja brazylijska wezwała światowych liderów do pilnego wypełnienia trzech kluczowych luk: w ambicji, wdrażania oraz w finansowaniu. W odpowiedzi na ostatnią z nich, dokument przedstawia konkretny plan finansowy, wzywając do „zaprojektowania i wdrożenia mechanizmów zamiany długu dla krajów rozwijających się zdolnych do jednoczesnego rozwiązania problemu nadmiernego zadłużenia i przyspieszenia działań na rzecz klimatu” oraz do przyjęcia „Mapy Drogowej Baku-Belém”, która ma zapewnić krajom rozwijającym się co najmniej 1,3 mld dolarów rocznie do 2035 roku.
Kolejnym z ogłoszeń szczytu COP30 w Belém było powołanie Zintegrowanego Forum ds. Zmian Klimatu i Handlu (IFCCT), zaprezentowane 7 listopada przez prezydenta Brazylii, Luiza Inácio Lulę da Silvę. Forum ma stanowić odpowiedź na wezwanie z pierwszego globalnego przeglądu realizacji Porozumienia Paryskiego do współpracy na rzecz „otwartego i wspierającego międzynarodowego systemu gospodarczego”, który umożliwi wszystkim krajom zrównoważony rozwój i lepsze przeciwdziałanie zmianom klimatycznym. Inicjatywa ma wypełnić lukę pomiędzy reżimami klimatycznymi i handlowymi, tworząc „interdyscyplinarną przestrzeń dla eksploracyjnego, nieobligującego i zorientowanego na rozwiązania dialogu” pomiędzy urzędnikami rządowymi.
Sukcesy i porażki Brazylii na COP30 oraz perspektywy kolejnych negocjacji klimatycznych
Największym sukcesem Brazylii było uruchomienie Funduszu na rzecz Trwałej Ochrony Lasów Tropikalnych (TFFF), do którego wpłynęło ponad 6 mld dolarów amerykańskich. W tekście końcowym konferencji potwierdzono również kluczową rolę lasów w pochłanianiu dwutlenku węgla, co stanowi istotny element globalnej strategii ograniczania emisji.
Nie udało się jednak osiągnąć zobowiązania do powstrzymania wylesiania w Amazonii. Brazylia nie uniknęła także kontrowersji i oskarżeń o greenwashing, związanych m.in. z poluzowaniem regulacji środowiskowych oraz rosnącym wydobyciem ropy.
Co dalej?
Kolejna konferencja klimatyczna – COP31 – odbędzie się w Antalii. Wybór Turcji nastąpił po odrzuceniu wniosku Australii, przy czym przewodnictwo w negocjacjach i prowadzenie procesu zostanie powierzone delegacji australijskiej. Sukces Turcji jest wynikiem wieloletnich starań dyplomatycznych oraz zmian w jej polityce klimatycznej, m.in. przyjęcia w tym roku pierwszego w historii prawa klimatycznego wprowadzającego system handlu emisjami.
Źródło zdjęcia nagłówka: Openverse, 07.11.2025 – Fotografia oficial da Cúpula do Clima (COP30) (54907903518)” by Lula Oficial is licensed under CC BY-SA 4.0.
Fot. Nagłówka: Ricardo Stuckert / PR