17 grudnia 2025 r. przywódcy Unii Europejskiej oraz państw Bałkanów Zachodnich spotkali się w Brukseli na dorocznym szczycie poświęconym przyszłości regionu i dalszemu rozszerzeniu Unii. „Jesteśmy jedną europejską rodziną. Łączy nas wspólny kontynent, a przede wszystkim wspólne wartości i historia” – podkreślił przewodniczący Rady Europejskiej António Costa.
Znaczenie szczytu UE-Bałkany Zachodnie 2025
Szczyt UE-Bałkany Zachodnie zgromadził liderów Unii Europejskiej państw regionu – Albanii, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Macedonii Północnej i Kosowa. Program był skoncentrowany na przyszłości rozszerzenia Unii, bezpieczeństwie geopolitycznym oraz stopniowej integracji regionu z jednolitym rynkiem UE. Spotkanie odbyło się 17 grudnia 2025 r. w Brukseli, i zostało przez samych uczestników określone jako najważniejsza w tym roku okazja do potwierdzenia strategicznego partnerstwa między UE a Bałkanami Zachodnimi.
Warto zaznaczyć, że znaczenie szczytu zostało wyraźnie zarysowane już w początkowych punktach Deklaracji Brukselskiej, w których przywódcy podkreślili, że rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie oraz narastające wyzwania geopolityczne uwypuklają potrzebę zacieśniania więzi politycznych, gospodarczych i bezpieczeństwa między Unią a Bałkanami. Kluczowym wymiarem szczytu było jednoznaczne potwierdzenie perspektywy członkostwa Bałkanów Zachodnich w Unii Europejskiej. W deklaracji zapisano, że przyszłość regionu „jest w Unii Europejskiej”, a rozszerzenie określono jako „realną możliwość”, którą należy wykorzystać. Jednocześnie podkreślono, że proces akcesyjny musi opierać się na wiarygodnych reformach, rygorystycznej warunkowości oraz zasadzie indywidualnych osiągnięć poszczególnych państw.
Szczyt miał również wyraźny wymiar geostrategiczny. Rozszerzenie UE zostało nazwane „inwestycją w pokój, bezpieczeństwo, stabilność i dobrobyt”, nawiązując do wcześniejszych ustaleń przyjętych w Deklaracji z Grenady. Przywódcy zaznaczyli jednocześnie, że odpowiedzialność za powodzenie tego procesu spoczywa zarówno na państwach kandydujących, jak i na samej Unii, która ma kontynuować wewnętrzne reformy instytucjonalne. Także deklaracja podkreśla znaczenie praworządności, wolności wypowiedzi, niezależnych i pluralistycznych mediów, równości płci oraz ochrony praw mniejszości jako fundamentów funkcjonującej demokracji.
Znaczenie szczytu objęło również bezpieczeństwo międzynarodowe i politykę zagraniczną. UE i jej partnerzy potwierdzili niezachwiane poparcie dla Ukrainy oraz podkreślili wagę dostosowania się państw Bałkanów Zachodnich do wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii, w tym do unijnych środków ograniczających. W deklaracji zaakcentowano także współpracę w zakresie cyberbezpieczeństwa, przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym oraz udział państw regionu w misjach i operacjach UE.
Równie istotny był wymiar gospodarczy szczytu, który, jak podkreślono w dokumencie – ma przynosić obywatelom regionu konkretne korzyści jeszcze przed formalnym członkostwem w Unii. Deklaracja wskazuje na postępy w stopniowej integracji Bałkanów Zachodnich z jednolitym rynkiem UE, obejmujące m.in. ułatwienia handlowe, przystępowanie do obszaru SEPA, obniżenie kosztów roamingu oraz udział w inicjatywach cyfrowych. Szczególne znaczenie przypisano Planowi Wzrostu Gospodarczego, który ma zapewnić regionowi do 6 mld euro na reformy i inwestycje w nadchodzącej dekadzie.
Także przywódcy podkreślili konieczność normalizacji relacji między Belgradem a Prisztiną jako warunku dalszych postępów na drodze europejskiej.
Gospodarka i infrastruktura – konkretne działania integracyjne
UE aktywnie wspiera gospodarczą i infrastrukturalną integrację Bałkanów Zachodnich z jednolitym rynkiem unijnym poprzez szereg konkretnych inicjatyw. Kluczowym narzędziem jest „autostrada do jednolitego rynku”, obejmująca przedłużenie uprzywilejowanych korytarzy handlowych między UE a regionem oraz finansowanie modernizacji i harmonizacji przejść granicznych. Działania te mają na celu usprawnienie przepływu towarów i zmniejszenie barier administracyjnych. W sferze finansowej postępuje integracja z unijnymi systemami płatniczymi. Kilku partnerów regionu pomyślnie przystąpiło już do jednolitego obszaru płatności w euro (SEPA), a inni są na dobrej drodze do jego wdrożenia. Ma to istotnie obniżyć koszty transakcji bankowych dla obywateli i przedsiębiorstw.
Znaczącym udogodnieniem dla obywateli jest obniżenie kosztów roamingu danych między UE a Bałkanami Zachodnimi, obowiązujące od 1 października 2023 roku. Jest to krok w stronę pełnego włączenia regionu do unijnego obszaru „Roam like at Home”, umożliwiającego korzystanie z usług telekomunikacyjnych bez dodatkowych opłat.
W obszarze cyfryzacji partnerzy zachęcani są do przyłączania się lub replikowania unijnych inicjatyw, takich jak np. centra innowacji cyfrowych, inicjatywa WiFi4WB oraz europejski portfel tożsamości cyfrowej. Mają one na celu budowę cyfrowej odporności i przyspieszenie transformacji cyfrowej.
Kluczowym projektem gospodarczym jest wyżej wspomniany, plan wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich. Jego celem jest przyspieszenie konwergencji gospodarczej z UE poprzez zapewnienie do 6 mld EUR na reformy i inwestycje, uzupełniając środki w wysokości 29 mld EUR dostępne w ramach planu gospodarczo-inwestycyjnego. Realizacja tego potencjału jest jednak uwarunkowana wdrożeniem przez partnerów niezbędnych reform.
Podczas szczytu omówiono także konkretne kroki zmierzające do pogłębienia integracji gospodarczej regionu z rynkiem unijnym. Komisja Europejska i partnerzy regionu podpisali nowe operacyjne porozumienia o współpracy celnej, dotyczące m.in. usprawnienia przepływu towarów i redukcji czasu oczekiwania na granicach, co jest elementem tzw. inicjatywy fast-track lanes. Unia udostępniła także środki finansowe na inwestycje w strategiczne punkty przejść granicznych, wartości 54 mln EUR, co ma ułatwić tranzyt towarów i poprawić integrację regionu z jednolitym rynkiem UE.
Bezpieczeństwo, obronność i odporność na zagrożenia hybrydowe
W Deklaracji i w komunikatach po szczycie wyraźnie zaakcentowano, że nowe czynniki ryzyka, w tym cyberzagrożenia, wojna w Ukrainie oraz działania dezinformacyjne, wymagają dogłębnej współpracy w zakresie bezpieczeństwa i obrony.
Unia Europejska zapowiedziała m.in. kontynuację działań w ramach European Peace Facility oraz wzmocnienie dialogów w obszarach bezpieczeństwa, w tym zwalczania dezinformacji i cyberataków.
Sprawa Serbii
Prezydent Serbii Aleksandar Vuczić podjął decyzję o bojkocie szczytu UE–Bałkany Zachodnie w Brukseli, po raz pierwszy od ponad dekady nie wysyłając żadnego oficjalnego przedstawiciela. W wywiadzie dla telewizji WBS uzasadnił tę decyzję chęcią ochrony interesów Republiki Serbii i uniknięcia „presji”.
Kontekstem tego kroku jest systematyczne niewdrażanie przez Serbię kluczowego elementu unijnej polityki zagranicznej – wspólnych sankcji wobec Rosji w związku z jej inwazją na Ukrainę. Deklaracja szczytowa wprost wskazuje, że „dostosowanie się do unijnej wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB), w tym wdrażanie i egzekwowanie unijnych środków ograniczających” pozostaje „silnym wyrazem strategicznego wyboru” .
Ponadto, Deklaracja także podkreśla, że brak postępów w normalizacji stosunków Belgrad–Prisztina „jest nadal hamulcem dla obu partnerów na ich europejskiej ścieżce”.
Fot. nagłówka: European Union
O autorze
Absolwentka stosunków międzynarodowych i studentka dziennikarstwa i medioznawstwa na Uniwersytecie Warszawskim. Najbardziej interesuje mnie polityka międzynarodowa, funkcjonowanie organizacji międzynarodowych, rola mediów w społeczeństwie oraz rola nowych technologii w kształtowaniu współczesnych procesów społecznych i politycznych.