Unia Europejska i rząd Japonii zakończyły negocjacje w sprawie stowarzyszenia Japonii z unijnym programem „Horyzont Europa”. Umowa, planowana do podpisania w 2026 roku, zapewni japońskim instytucjom badawczym i firmom pełny dostęp do programu o budżecie 93,5 mld euro. Japońscy naukowcy będą mogli składać wnioski, koordynować projekty i otrzymywać finansowanie na równych zasadach z podmiotami z państw UE. Współpraca koncentrować się będzie przede wszystkim na drugim filarze programu, dotyczącym wyzwań społecznych, takich jak transformacja cyfrowa i bezpieczeństwo żywnościowe.
Japonia vs Unia Europejska
Komisja Europejska poinformowała o zakończeniu rozmów z Japonią w sprawie jej stowarzyszenia z programem „Horyzont Europa”, który jest sztandarową inicjatywą UE w dziedzinie nauki i innowacji. Oznacza to, że japońskie instytucje otrzymają pełne prawo do uczestnictwa w drugim filarze programu badawczego o budżecie 93,5 mld euro.
Na mocy porozumienia japońskie instytucje badawcze, uczelnie, przedsiębiorstwa oraz inne podmioty badawczo-rozwojowe uzyskają możliwość pełnego uczestnictwa w programie. Oznacza to prawo do składania wniosków projektowych, prowadzenia i koordynowania własnych projektów, a także dostępu do finansowania unijnego na zasadach równych z podmiotami z państw członkowskich UE oraz krajów stowarzyszonych.
Współpraca Japonii z programem „Horyzont Europa” będzie koncentrować się przede wszystkim na II filarze programu, który obejmuje badania nad wyzwaniami społecznymi. Filar ten wspiera międzynarodowe projekty badawcze w takich obszarach jak np. transformacja cyfrowa, bezpieczeństwo żywnościowe, zdrowie oraz energia neutralna dla klimatu. Projekty realizowane w ramach tego filaru mają charakter interdyscyplinarny i zakładają ścisłą współpracę naukowców, sektora prywatnego oraz instytucji publicznych.
Zgodnie z ustaleniami przejściowymi, jeszcze przed formalnym podpisaniem umowy, japońskie podmioty będą mogły od 2026 roku ubiegać się o udział w zaproszeniach do składania wniosków w ramach „Horyzontu Europa”. W praktyce oznacza to, że Japonia zostanie potraktowana jako państwo stowarzyszone, a jej podmioty jako w pełni kwalifikujące się do finansowania.
Decyzja o stowarzyszeniu Japonii z programem wpisuje się w szerszą strategię Unii Europejskiej, zakładającą umiędzynarodowienie polityki badawczo-innowacyjnej. W ostatnich latach UE rozszerzyła program „Horyzont Europa” na szereg kluczowych partnerów globalnych i potęg naukowych. Do grona państw stowarzyszonych dołączyły m.in. Korea Południowa, Wielka Brytania, Kanada, Szwajcaria, Egipt oraz Nowa Zelandia. Celem tych działań jest wzmocnienie globalnej współpracy naukowej oraz zwiększenie zdolności do wspólnego reagowania na wyzwania technologiczne, klimatyczne i geopolityczne.
Japonia od lat pozostaje jednym z najważniejszych partnerów strategicznych Unii Europejskiej w obszarze badań naukowych i innowacji. Współpraca ta opiera się na umowie o współpracy naukowo-technicznej z 2011 roku, wspólnej wizji rozwoju relacji badawczych przyjętej w 2015 roku oraz liście intencyjnym podpisanym w maju 2020 roku. Zakończenie negocjacji w sprawie stowarzyszenia z programem „Horyzont Europa” stanowi kolejny etap pogłębiania tych relacji.
Otwartość i współpraca międzynarodowa muszą ukierunkowywać przyszłość nauki i technologii. Wierzymy, że współpraca naukowa może budować mosty, nawet w trudnych czasach geopolitycznych. Z niecierpliwością oczekuję na wzmocnienie naszego partnerstwa wraz z dołączeniem Japonii do 22 krajów już stowarzyszonych z programem „Horyzont”. – podkreśla Ekaterina Zachariewa, komisarz do spraw start-upów, badań i innowacji.
Więcej na temat: Komisja Europejska
Czym jest program „Horyzont Europa”?
Program „Horyzont Europa” jest instrumentem Unii Europejskiej w zakresie finansowania badań naukowych i innowacji w perspektywie do 2027 roku. Zgodnie z decyzją podjętą w ramach Przeglądu Wieloletnich Ram Finansowych (MTR), jego budżet na lata 2021–2027 wynosi 93,5 mld euro.
Celem programu jest wspieranie badań i innowacji, które przyczyniają się do przeciwdziałania zmianom klimatu, realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ oraz wzmacniania konkurencyjności i wzrostu gospodarczego Unii Europejskiej. „Horyzont Europa” odgrywa również istotną rolę w opracowywaniu, wspieraniu i wdrażaniu polityk unijnych poprzez finansowanie projektów odpowiadających na kluczowe wyzwania globalne.
Program także kładzie szczególny nacisk na współpracę międzynarodową oraz wzmacnianie oddziaływania badań naukowych i innowacji. Jego założeniem jest nie tylko generowanie nowej wiedzy i technologii, lecz także ich skuteczne rozpowszechnianie i wdrażanie.
„Horyzont Europa” przyczynia się również do tworzenia miejsc pracy, pełniejszego wykorzystania potencjału europejskich talentów oraz zwiększania konkurencyjności przemysłu. Program ma na celu optymalizację efektów inwestycji publicznych w badania i innowacje oraz wzmocnienie Europejskiego Obszaru Badawczego.
Udział w programie jest otwarty dla podmiotów prawnych z państw członkowskich Unii Europejskiej oraz krajów stowarzyszonych. Uczestnicy mogą ubiegać się o finansowanie w ramach różnych instrumentów i konkursów, w zależności od charakteru projektu oraz jego etapu rozwoju. Struktura programu obejmuje m.in. finansowanie projektów badawczych, misji badawczo-innowacyjnych oraz partnerstw europejskich, które łączą zasoby publiczne i prywatne w kluczowych obszarach technologicznych i społecznych.
„Horyzont Europa” stanowi fundament długofalowej strategii rozwoju nauki i innowacji w UE. W lipcu 2025 roku zaprezentowano również propozycję kolejnej edycji programu na lata 2028–2034, z planowanym budżetem w wysokości 175 mld euro. Nowe ramy programowe mają koncentrować się na wzmacnianiu doskonałości naukowej, innowacyjności oraz konkurencyjności Europy.
Zgodnie z zapowiedziami, przyszła edycja programu umożliwi realizację tzw. projektów „moonshot”, czyli przełomowych, ambitnych inicjatyw badawczych o charakterze strategicznym. Projekty te mają na celu pozycjonowanie Europy jako globalnego lidera w takich obszarach jak czyste lotnictwo, gospodarka kosmiczna czy sztuczna inteligencja nowej generacji. Propozycja programu na lata 2028–2034 jest obecnie przedmiotem negocjacji między Komisją Europejską, Parlamentem Europejskim i Radą UE.
Podejście UE do badań i innowacji
Unia Europejska realizuje globalne podejście do badań naukowych i innowacji, które wyznacza ramy współpracy międzynarodowej w zmieniającym się otoczeniu geopolitycznym i technologicznym. Strategia ta ma na celu zachowanie otwartości w międzynarodowej współpracy w obszarze badań i innowacji, przy jednoczesnym promowaniu równych szans i zasady wzajemności. Unia Europejska także dąży do wzmacniania partnerstw dwustronnych i wielostronnych, które mają umożliwiać wspólne poszukiwanie rozwiązań w obszarach kluczowych wyzwań, takich jak transformacja ekologiczna, cyfryzacja, zdrowie publiczne oraz rozwój innowacji.
Globalne podejście UE wdrażane jest poprzez zróżnicowaną współpracę z krajami partnerskimi na całym świecie, dostosowaną do ich specyfiki oraz zgodną z europejskimi interesami i wartościami. Obejmuje ono zarówno mobilizację nauki i technologii do przeciwdziałania globalnym wyzwaniom, jak i inicjatywy realizowane w formule „Drużyny Europy”, łączące działania instytucji unijnych, państw członkowskich oraz instytucji finansowych w celu zwiększenia skuteczności podejmowanych działań.
Istotnym elementem strategii są zasady przewodnie, w tym zaangażowanie w wolność akademicką, etykę badań oraz poszanowanie praw człowieka. UE wspólnie z państwami członkowskimi opracowała zbiór wartości regulujących międzynarodową współpracę badawczą, promowanych następnie w dialogu z partnerami spoza UE. Równolegle rozwijane są instrumenty ochrony europejskich instytucji naukowych, w tym zestaw narzędzi służących przeciwdziałaniu niepożądanym ingerencjom zewnętrznym oraz zalecenia dotyczące zarządzania aktywami intelektualnymi w Europejskiej Przestrzeni Badawczej.
Unia Europejska angażuje się również w liczne inicjatywy wielostronne mające na celu skoordynowane reagowanie na globalne wyzwania, m.in. w obszarze ochrony oceanów, czystej energii, zdrowia, biogospodarki oraz klimatu i środowiska. Współpraca z krajami spoza UE prowadzona jest w różnych formatach – od stowarzyszenia z programem „Horyzont Europa”, przez partnerstwa dwustronne z państwami uprzemysłowionymi i gospodarkami wschodzącymi, po współpracę regionalną z krajami Afryki, Ameryki Łacińskiej czy regionu Morza Śródziemnego.
Za rozwój i monitorowanie międzynarodowego wymiaru Europejskiej Przestrzeni Badawczej odpowiada podgrupa ds. Globalnego Podejścia, która wspiera wdrażanie strategii oraz ocenę jej skuteczności.
Fot. nagłówka HAYASHI KANNA, Unsplash
O autorze
Absolwentka stosunków międzynarodowych i studentka dziennikarstwa i medioznawstwa na Uniwersytecie Warszawskim. Najbardziej interesuje mnie polityka międzynarodowa, funkcjonowanie organizacji międzynarodowych, rola mediów w społeczeństwie oraz rola nowych technologii w kształtowaniu współczesnych procesów społecznych i politycznych.